बंगुरको चारो खोज्न ३० किलोमिटरको यात्रा, त्यसमाथि प्रहरीको तगारो

विराटनगर । हरेक दुई हप्ताको फरक पारेर मोरङ गछियाका गोपाल तामाङ कचिया र डोरी बोकेर विराटनगरतिर झर्छन् । गोपालका छिमेकीहरु पनि उनकै साथ लागेर आउँछन् । उमेरले अलि पाका गोपाल र उनका छिमेकीहरु बंगुरपालक किसान हुन् ।

व्यवसायिक कृषि नगरेपनि उनीहरुले परम्परागत रुपमा बंगुरपालन गर्दै आएका छन् । जीविकोपार्जनमा राम्रै सहयोग पुगेका कारण उनीहरुले बंगुरपालनलाई निरन्तरता दिइरहेका छन् । तिनै घरमा पालेका बंगुरको आहारा खोज्दै उनीहरु झण्डै ३० किलोमिटर टाढासम्म पुग्ने गरेका छन् ।

गोपाल र उनका छिमेकीहरु कच्छु (पिडालुजस्तो जङ्गली वनस्पति) खोज्न विराटनगर आउन थालेको वर्षौं भइसकेको छ । कहिले बस चढेर त कहिले ट्याक्टर भाडामा लिएर उनीहरु कच्छु खोज्न आउँछन् ।

यसै हप्ता पनि उनीहरु कच्छु काट्न विराटनगर आएका थिए । ‘पहिले विराटनगरमा जताततै कच्चु पाइन्थ्यो अहिले यहाँ पनि मासिदै गयो,’ गोपालले भने ‘ठूला र पक्कि सडकहरु बनेपछि, गहिरो जमिन पुरेर घरहरु बन्न थालेपछि कच्चु मासिदै गयो ।’

बंगुरले खुबै मनपराएर खाने आहारा हो कच्छु । कच्छुको कुँडो बनाएर दिँदा बंगुर निकै खुसी हुन्छ र खान्छ । यो पोसिलो पनि हुने उनीहरुको अनुभव छ । कच्चु खाएको बंगुर बलियो हुन्छ । ‘गर्भिणी बंगुरका लागि त यो धेरै राम्रो हुँदो रहेछ, पाठापनि गतिलो ब्याउँछ,’ सुनिता तामाङ्ले सुनाइन् ।

गोपालको खोरमा अहिले ७ वटा बंगुर छन् । त्यस्तै सुनितासँग ५ वटा छन् । कच्चु खोज्न आएकाहरु प्रायःको खोरमा ५ देखि १० वटा बंगुर रहेको उनीहरुले बताए । विराटनगरबाट लगेको कच्छुको कुँडोमा पिठो, ढुटो, कनिका जस्ता अन्न मिसाएर आहाराको रुपमा प्रयोग गर्ने गरेका छन् ।
खास गरेर कच्चु ओसिलो, पानी जम्ने गहिरो जग्गा तथा सडक किनारको खाल्डाहरुमा बढी पाइन्छ । अन्य प्रयोजनमा खासै उपयोग नहुने यो वनस्पति विराटनगरतिर धेरै नै देख्न सकिन्छ । विराटनगरबाहेक आसपासका क्षेत्रमा चाँही कच्छु नपाइने उनीहरु बताउँछन् । सुनिताले भनिन् ‘विराटनगर बाहेक यति नजिक यो अन्त पाइदैन त्यसैले हामी प्रत्येक १५ दिनको फरक पारेर विराटनगर आउँछौं र काटेर लैजान्छौं ।’
गर्मी मौसममा एक पटक काटेको ठाउँमा दुई हप्तामा फेरी कच्छु तयार हुने उनीहरु बताउँछन् । तर, कच्छु काट्न त्यति सजिलो भने छैन । गर्मी र वर्षात्को समयमा काट्नु पर्ने र कच्चु काट्दा छाला चिलाउने समस्या हुने भएकोले गाह्रो हुने उनी बताउँछिन् ।

काटेको कच्छु ढुवानी गर्न बसले नमान्ने अर्को समस्या छ । ट्याक्टरमा लैजान बढी खर्च आउने र ट्याक्टर भर्न पनि गाह्रो हुने उनीहरु बताउँछन् । त्यति हुँदाहुँदै पनी उनीहरुले पछिल्लो समय ट्याक्टरमै कच्चु ढुवानी गर्ने गरेका छन् । ट्याक्टरमा ढुवानी गर्दा पनि उनीहरुलाई सुख छैन । ठाउँठाउँमा ट्राफिक प्रहरीले रोकेर दुःख दिने गरेको उनीहरुको गुनासो छ ।

बिहीबार कच्छु लोड गरेर जाँदै गर्दा विराटनगरको कञ्चनबारीमा ट्राफिक प्रहरीले ट्याक्टर रोकेर जरिवाना गर्न खोज्यो । ट्याक्टरको डालाभन्दा बढी कच्छु लोड गरेको भन्दै ट्राफिक प्रहरी जरिवाना असुल्न पुर्जी काट्दै थिए । साधारण किसानहरु ट्राफिक प्रहरीसँग प्रतिवाद गर्दैथिए ।
गोपालले भने ‘ओभरलोड भयो भनेर जरिवानाको पुर्जी काट्न भन्दैछन् । तर, हामीले ट्याक्टर जोख्दा बढी तौल भेटिए जरिवाना तिर्छौं नत्र तिर्दैनौं भनिरहेका छौं, हरेक पटक बाटोमा यस्तै दुःख खेप्नु परेको उनले गुनासो गरे ।’ अहिले किसानहरुले पेलेट दाता वा अरु प्रकारको दाना खुवाएर पशुपालन गर्नसक्ने अवस्था छैन । त्यसमा पनि परम्परागत कृषि गरेर गुजारा चलाएकाहरुलाई आधुनिक पोसिलो दाना खुवाएर पशुपालन गर्न मुस्किल छ । त्यसैले उनीहरु पोसिलो घाँस, झारजस्ता वनस्पतिको खोजीमा निस्किने गरेका छन् ।

स्थानीय सरकार र सरकारका अन्य निकायहरुले सहयोग र समन्वय गर्नुपर्नेमा उल्दै दुःख दिने काम गरेकोमा गोपाल तामाङको चित्त दुखेको छ ।