विराटनगर महानगरमा मनपरी: संकट छ भन्दै बजेटमा ब्रम्हलुट

विराटनगर । स्रोत अभावको सकस झेलिरहेको विराटनगर महानगरपालिकाले नेपाली काँग्रेसका दिवंगत नेताहरुको नाममा स्थापना भएका प्रतिष्ठान र संस्थाहरुलाई मात्रै बजेटमा ब्रम्हलुट मच्चाएको पाइएको छ । प्रतिष्ठान, फाउण्डेशन आदिको नाममा बजेट दुरुपयोग गर्ने कार्यमा काँग्रेस नेतृत्वलाई एमालेको समेत साथ र साझेदारी रहेको देखिएको छ ।

अनावश्यक खर्च कटौतीको प्रतिबद्धता जनाएर महानगरको नेतृत्वमा पुगेका मेयर नागेश कोइरालाको नेतृत्वमा आएको पहिलो बजेटमै काँग्रेसका दिवंगत नेताहरुका नाममा रहेका संस्थाहरुलाई कुस्त बजेट छुट्याइएको हो । तर, ती संस्थाहरुले समाजमा के काम गरिरहेका छन्, ती संस्थाहरुलाई यतिधेरै बजेट खन्याउनुको औचित्य के भन्ने चाहिँ अहिलेसम्म प्रष्ट हुन सकेको छैन ।

विराटनगर महानगरपालिकाले चालु वर्षको बजेटमा स्वर्गीय नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नाममा मात्रै विभिन्न चार शीर्षकमा बजेट छुट्याएको छ । काँग्रेस नेताहरुको नाममा खुलेका प्रतिष्ठानहरुका लागि मात्र यो वर्ष झण्डै २ करोड रुपैयाँ सञ्चालन तथा पुँजीगत अनुदानको व्यवस्था गरिएको छ ।

महानगरपालिकाले असार १० गते नगरसभामा प्रस्तुत गरेको बजेट पुस्तिका अहिलेसम्म प्रकाशन भएको छैन । विनियोजनलाई अन्तिम रुप दिँदै केही दिन अघिमात्र महानगरले विनियोजनका शीर्षकहरु समावेश भएको पिडिएफ फाइल महानगरको वेवसाइटमा प्रकाशन गरेको हो । त्यसअनुसार काँग्रेसका स्वर्गीय नेताहरुको नाममा स्थापना भएका प्रतिष्ठानहरुमा करोडौं बजेट विनियोजन गरिएको पाइएको हो । नेताहरुको नाममा यसरी बजेटमा ब्रमह्लुट गर्ने कार्यमा नेकपा एमालेको पनि साझेदारी देखिएको हो ।

नेपाली काँग्रेसका स्वर्गीय नेता तथा पूर्व प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नाममा स्थापना भएको गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रतिष्ठानको नाममा महानगरले विभिन्न चार शीर्षकमा ४५ लाख ७५ हजार रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ । गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रतिष्ठान भवन निर्माण गर्न २८ लाख ७५ हजार रुपैयाँ, पुस्तिका प्रकाशन गर्न ५ लाख रुपैयाँ, बालश्रम सम्बन्धी काम गर्न ५ लाख रुपैयाँ, र गिरिजाप्रसाद कोइराला हक्की प्रतियोगिता सञ्चालन गर्न ७ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ ।

यस्तै पूर्व प्रधानमन्त्री तथा नेपाली काँग्रेसका स्वर्गीय नेता सुशिल कोइरालाको नाममा स्थापना भएको सुशिल कोइराला फाउण्डेशनको भवन निर्माणका लागि ५७ लाख ५० हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । फाउण्डेसनको भवन विराटनगर ८ मा बन्ने उल्लेख छ ।
काँग्रेस नेता डा. शेखर कोइरालाकी आमा स्वर्गीय नोना कोइरालाको नाममा स्थापना भएको नोना कोइराला प्रतिष्ठानको भवन निर्माणका लागि महानगरले ५७ लाख ५० हजार रुपैयाँ बजेट छुट्याएको छ । उक्त भवन विराटनगर ४ मा निर्माण गरिनेछ ।

यतिमात्र होइन पूर्व प्रधानमन्त्री स्वर्गीय कृष्णप्रसाद भट्टराईको नाममा स्थापना गरिएको कृष्णप्रसाद भट्टराई प्रतिष्ठानको भवन निर्माणका लागि २८ लाख ७५ हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । यी प्रतिष्ठानहरुलाई दिने सबै बजेट समानीकरण अनुदानबाट उपलब्ध गराइने गरी स्रोत सुनिश्चित गरिएको छ ।

चालु आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा काँग्रेस निकट नेताहरुको नाममा खोलिएका प्रतिष्ठानहरुका लागि करिब २ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको महानगरपालिकाले तिनै प्रतिष्ठान र फाउण्डेशनहरुले गत वर्ष सम्पन्न गरेको कामको भुक्तानी गर्न भन्दै थप १ करोड ४८ लाख रुपैयाँभन्दा बढी रकम विनियोजन गरेको छ ।

गत आर्थिक वर्षमा नोना कोइराला स्मृति प्रतिष्ठानको भवन निर्माणमा खर्च भएको ७३ लाख ०२ हजार ९३५ रुपैयाँ भुक्तानी दिन बाँकी शीर्षकमा बजेट विनियोजन गरिएको छ । यस्तै गत वर्ष गिरिजाप्रसाद कोइराला फाउण्डेशनको भवन निर्माणका लागि महानगरले दुई वटा शीर्षकमा बजेट छुट्याएर काम गराएको थियो । फाउण्डेसनको तला थप गर्दा खर्च भएको १६ लाख ५० हजार २६३ रुपैयाँ र वडा नम्बर १ बाट सोही शीर्षकमा खर्च गरेको ९ लाख ५९ हजार १७२ रुपैयाँ चालु वर्षमा भुक्तानी गर्ने गरी बजेटको व्यवस्था गरिएको छ ।

यसैगरी गतवर्ष विराटनगर ८ स्थित सुशिल कोइराला फाउण्डेसनलाई भुक्तानी दिन ३८ लाख ८२ हजार रुपैयाँ चालु वर्षको बजेटमा विनियोजन गरिएको छ । यी प्रतिष्ठान र फाउण्डेसनका लागि गतवर्ष र चालु आर्थिक वर्षको गरी महानगरले ३ करोड ५३ लाख रुपैयाँ भुक्तानी गर्नु पर्नेछ ।
यसरी नेताहरुको नाममा खुलेका प्रतिष्ठानमा बजेट लैजाने होडमा काँग्रेस एक्लो छैन नेकपा एमालेले पनि साथ दिएको छ । महानगरको मेयर र उपमेयरले आ–आफ्ना नेताको नाममा खोलिएका प्रतिष्ठानमा बजेट विनियोजन गर्न सहमति गरेको सहज अनुमान गर्न सकिन्छ । नेकपा एमालेका पूर्व महासचिव स्वर्गीय मदन भण्डारीको नाममा स्थापना भएको मदन भण्डारी फाउण्डेशनको नाममा चालु वर्षमा ३० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । गम्भीर विषय के छ भने फाउण्डेसनको उर्लाबारीमा संरचना बन्दैछ भने बजेट विराटनगर महानगरपालिकाले उपलब्ध गराउँदैछ । चालु वर्षको बजेटमा मदन भण्डारी फाउण्डेशनको संरचनागत विकासका लागि ७ लाख रुपैयाँ र मदन भण्डारी फाउण्डेशन उर्लाबारीको भौतिक संरचना निर्माणका लागि २३ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ ।

विराटनगर महानगरपालिकाको उदारता त्यतिमात्र छैन उसले एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा सञ्चालन भइरहेको एग्रिकल्चर एलायन्स नामक संस्थाको सञ्चालनमा सहयोग गर्न १० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ । एलायन्सले विराटनगर वा मोरङमा कुनै कार्यक्रम गर्दैन । उसको कार्यक्षेत्र इलामतिर छ । तर, महानगरले सञ्चालन खर्च भने उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

विराटनगर महागनरपालिकाका वर्तमान मेयर नागेश कोइरालाले अनावश्यक खर्च कटौतीमा आफ्नो ध्यान रहेको बताउँदै आएका छन् । संघसंस्थाको नाममा दिने अनुदान र संस्थागत विकासका नाममा तिनै संस्थामा हुने खर्च कटौतीलाई मेयर कोइरालाले प्राथमिकतामा राखेको बताउने गरेका छन् । तर, महानगरको बजेट खर्च कटौतीको कुनै संकेत देखिएन ।

महानगरका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत उमेश बस्नेतले प्रतिष्ठान र फाउण्डेसनको नाममा विनियोजन भएको बजेटको विषयमा आफ्नो व्यक्तिगत प्रतिक्रिया नभएको बताए । ‘त्यस विषयमा किताबमा जे आयो त्यही नै हो, हामी कर्मचारीले धेरै बोल्ने र भन्ने कुरा हुँदैन,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत बस्नेतले भने ‘बजेटको प्राथमिकता निर्धारण गर्ने जिम्मेवारी जनप्रतिनिधिहरुको हो, हामी कर्मचारीले त्यसलाई व्यवस्थापन गर्ने हो ।’

आम्दानी ४९ करोड, पुरानो भुक्तानी र अनुदान ४८ करोड

विराटनगर महानगरपालिकाले गत वर्ष सञ्चालन गरेको योजनाको ४० करोड रुपैयाँ भुक्तानी गर्न बाँकी छ । उपभोक्ता समिति र ठेक्कामार्फत सम्झौता भएका योजनाहरुको चालु वर्षमा भुक्तानी दिनुपर्ने रकम र चालु वर्षमा विभिन्न संघ संस्थाहरुलाई उपलब्ध गराउने सञ्चालन तथा पुँजीगत अनुदान रकम ४८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी हुन्छ । जुन गत आर्थिक वर्षमा महानगरपालिकाको आन्तरिक आम्दानी बराबर हो । गत आर्थिक वर्षमा महानगरले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा धेरै ४९ करोड रुपैयाँ राजश्व संकलन गरेको थियो ।

चालु वर्षमा महानगरपालिकाले करको दर घटाएको छ । करको दर घटेको र दायरा खासै फराकिलो नभएको अवस्थामा महानगरको आन्तरिक आम्दानीमा उल्लेख्य सुधार हुने अवस्था देखिँदैन । वार्षिक सरदर २ अर्ब ६० करोड आम्दानी गर्दै आएको महानगर पालिकाले ४ अर्ब रुपैयाँ भन्दा बढीको बजेट प्रस्तुत गरेको छ । जसले महानगरपालिकाले तर्जुमा गरेका अधिकांश योजनाहरु कार्यान्वयन हुनै नसक्ने अवस्था दर्शाउँछ ।